1. Thung lũng linh thiêng của Vương quốc Chăm Pa cổ
Thánh địa Mỹ Sơn tọa lạc tại xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, nằm trong một thung lũng có đường kính khoảng 2 km, được bao bọc bởi núi đồi trùng điệp. Nơi đây cách thành phố Đà Nẵng khoảng 70 km và cách phố cổ Hội An chừng 40 km, tạo thành thế kiềng ba chân di sản hấp dẫn hàng đầu miền Trung.
Từ thế kỷ IV đến thế kỷ XIII, Mỹ Sơn đóng vai trò là trung tâm văn hóa, tín ngưỡng và cúng tế quan trọng nhất của vương triều Chăm Pa. Đây không chỉ là nơi tổ chức các nghi lễ đăng quang, nghi thức cúng tế cầu cho vương triều trường tồn hay tạ ơn các vị thần linh (đặc biệt là thần Shiva – vị thần hủy diệt và tái sinh), mà còn là nơi an nghỉ cuối cùng của các vị quốc vương cùng hoàng thân quốc thích Chăm Pa.
2. Đỉnh cao kiến trúc gạch nung và bí ẩn "không mạch vữa"
Quần thể di tích Mỹ Sơn từng có hơn 70 công trình kiến trúc đền tháp lớn nhỏ, được phân chia thành nhiều nhóm khu vực (A, B, C, D, K, H, E, F...) theo thứ tự niên đại và phong cách thiết kế. Mỗi nhóm tháp đều có một tháp chính (Kalan) tượng trưng cho ngọn núi Mêru linh thiêng – trung tâm của vũ trụ, xung quanh là các tháp phụ nhỏ hơn dùng làm nơi sửa lễ, lưu giữ đồ cúng tế hoặc thờ các vị thần hộ trì.
Điểm làm đau đầu các nhà khoa học và kiến trúc sư suốt nhiều thập kỷ qua chính là nghệ thuật xây dựng của người Chăm cổ:
Gạch nung nhẹ nhưng siêu bền: Các viên gạch đỏ có trọng lượng nhẹ hơn gạch hiện đại nhưng có khả năng chống chọi mưa nắng hàng ngàn năm mà không bị rêu mốc bám dày.
Kỹ thuật mạch vữa ẩn: Người Chăm đã xếp các viên gạch khít khao đến mức không hề lộ bất kỳ vữa hay chất kết dính nào ra bề mặt ngoài. Nhiều giả thuyết cho rằng họ đã sử dụng nhựa cây dầu rái kết hợp với bột gạch để liên kết.
Chạm khắc trực tiếp trên gạch: Các hoa văn, hình tượng thần linh, vũ nữ Apsara hay chim thần Garuda không được đúc sẵn mà được chạm khắc tỉ mỉ trực tiếp lên mảng tường gạch sau khi đã hoàn thành việc dựng tháp.
3. Di sản Văn hóa Thế giới và trải nghiệm không thể bỏ qua
Dù chịu tổn thất nặng nề bởi thời gian và bom đạn chiến tranh trong thế kỷ XX, Mỹ Sơn vẫn giữ được giá trị nguyên gốc về mặt lịch sử và nghệ thuật. Năm 1999, UNESCO đã chính thức ghi danh Thánh địa Mỹ Sơn vào danh mục Di sản Văn hóa Thế giới như một minh chứng sống động cho một nền văn minh đã biến mất nhưng để lại dấu ấn bất tử.
Khi ghé thăm Mỹ Sơn, du khách không nên bỏ lỡ các trải nghiệm đặc sắc:
Chiêm ngưỡng các nhóm tháp nổi bật: Khám phá khu B-C-D – nơi tập trung những tháp cổ còn tương đối nguyên vẹn với các bức điêu khắc tường gạch tinh xảo.
Thưởng thức múa Apsara truyền thống: Thưởng thức những điệu múa uyển chuyển, quyến rũ của các vũ nữ Chăm trong trang phục truyền thống bên tiếng trống Paranưng và tiếng kèn Saranai vang vọng khắp thung lũng.
Trải nghiệm Bảo tàng Mỹ Sơn: Tìm hiểu tổng quan lịch sử, mô hình thu nhỏ và các hiện vật điêu khắc đá quý giá trước khi bước vào hành trình khám phá thực địa.
